Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?

66 milyon sene evvel koca bir asteroidin Alemya çarptığını derhal herkes bilir. fakat bu olayın tesirleri hala tam manasıyla çözülmüş değil.

Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?

 

Yeryüzüne çarpan asteroit takriben 10 km çapındaydı. Düşüşten birkaç dakika sonra yeşil ve canlı Alem sessizliğe büründü. Özellikle çarpma tesirsinin hissedildiği birkaç bin km karelik meydan dümdüz olmuş, her cins canlılık belirtisi kaybolmuştu.

Bu asteroidin tesirsiyle Alemdaki nebat ve hayvan cinslerinin 4te üçünden fazlası yok oldu. Bunlar arasında en çok bilineni dinozorlardı. oysa onların büyük bir kısmı daha sonra kuşa evrilecek şekilde hayatta kalmıştı.

Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?

Dinozorların Alemya asteroit çarpması sonucu yok olduğu fikri ilk olarak 1980’de ortaya atıldı. O vakit için tartışmalı bir iddiaydı bu.

1991’de jeologlar bu asteroidin çarptığı yeri keşfetti: Meksika’nın Yucatan Yarımadası’nda çarpma tesirsiyle 180 km çapında bir krater oluşmuştu: Chicxulub Krateri.

ama bu krater yeraltında olduğu için gözle görülemiyordu. şimaldeki yarısı ise okyanus tabanında birikmiş 600 metre tortunun altında kalmıştı.

Nisan 2016’da araştırmacılar bu tortuların altından 3 metrelik misal ler çıkarmak için kazılara başlismi. Bu misal lere bakılarak kayalardaki değişimler incelenecek, minik fosillerin, hatta belki de kayalara sıkışmış DNA’ların varlığı araştırılacak.

Bu krateri delip misal çıkarmadan da bazı şeyleri belirlemek olası Örneğin, kraterin büyüklüğünden, çarpma esnasında ne kadar enerji oluştuğu kestirilebilir.

Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?

Hiroşima’nın 7 milyar misli

Araştırmacılar teferruatlı ölçümler yaptı. Asteroidin, ses hızının 40 misli bir hızla (yani saatte 50 bin km civarında) düşerek yerkabuğuna çarptığına inanılıyor.
Bu çarpma, 100 trilyon ton TNT ya da Hiroşima’ya atılan bombanın yedi milyar misli güçte bir patlamaya eşdeğer tesir yaratmıştı.

Çarpma yüzünden oluşan şok dalgaları yerkabuğunda yasenedı. Meksika Körfezi’nde 100 ila 300 metre yükseklikte tsunami dalgaları oluştu. Bunlar 500 metre derinliğe kadar deniz tabanını alt üst etti.

Deniz kısenearı 10 şiddetinde depremlerle sarsıldı. Binlerce km’lik ormanlık meydan yerle bir oldu. Gökten yağan tonlarca kaya geride kmeydan bütün canlıları yok etti.
fakat bazı canlı cinslerinin bütünüyle yok olmasına sebep olan şey yalnızca bu bölgesel tesirler değildi.

Soğuk ve karanlık sezon

Çarpmanın tesirsiyle yerkabuğunun büyük bir parçası kopup parçmeydan arak ateş topu halinde atmosferi aşarak uzaya fırlismi.

Bu parçalar uzayda Alem’yı bütünüyle çevreleyip yerçekiminin tesirsiyle tekrar atmosfere düştü.

Soğuyup yoğunlaşan trilyonlarca minik cam parçası halinde hızla düşen bu parçalar atmosferi ısıtıp bazı yerlerde nebatlerin alaz almasına sebep oldu.
Bu yangınlardan çıkan dumanlar, çarpmanın tesirsiyle göğe yükselen parçacıklarla birleşip güneş ışınlarını engelledi ve Alem uzun bir soğuk ve karanlık sezone girdi.

Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?

Bu parçacıkların atmosferden yağması aylar boyu kocaam etti ve yeryüzünde bir asteroit tozu tabakası oluştu. Paleontologlar bu tabakayı fosilleşmiş halde görebiliyor.

Geçen sene, K-Pg Sınırı ismi verilen bu tabakanın ABD’de şimal Dakota mevkiinde yer üstüne çıkmış büyük bir kesitinde, tabakanın alt kısmının dinozor kalıntılarıyla kalabalık olduğu, üst kısmında ise bunlara rastlanmismiğı görüldü.

gıda zincirinde kırılma

Çarpma evvel si fosil kalıntıları, ormanlara, ırmak ve bataklıklara, eğreltiotlarına, sulak nebatlere ve çiçekli çalılara işaret ediyor.

O vakit lar iklim bugünkünden daha sıcaktı; kutuplarda buzullar yoktu. Dinozorlar en şimalden en güneye kadar hüküm sürüyordu. Yeryüzünde biyolojik çeşitlilik oldukça fazlaydı.

ama çarpmanın peşinden bilhassa krater bölgesi ve çevresi ay yüzeyi kadar tenha ve kuru hale geldi.

Çarpma mevkiinde nebatler ve hayvanlar çarpmanın tesirsiyle oluşan yangın, tsunami, deprem fırtına ve gökten yağan taşlar yüzünden ortadan kalkmıştı. öbür bölgeler ise güneş ışınlarını engelleyen toz bulutlarının atmosferi kaplaması sonucu oluşan dolaylı tesirlerden mustaripti.
Yangından direk tesirlenmeyen yerlerde, aşırı sıcaklar hayvanların gıda kaynaklarını yok etti, asit yağmurları suları zehirledi. Daha da kötüsü, gökyüzündeki toz bulutları güneş ışınlarını engellediğinden nebatler fotosentez yapamaz hale geldi, gıda zincirleri zarar gördü.

yine hayat

Yeryüzünce çoğu şey yanıp kül olmuş, bilhassa büyük hayvanlar açlıktan ölmüştü.

Fosil verileri, rakundan büyük canlıların ortadan kalktığını gösteriyor. küçük canlılar ise daha fazla sayıda oldukları, daha az yedikleri ve daha süratli çoğalıp adapte oldukları için hayatta kalmayı başardı.
Tatlı suda yaşayan canlılar karadakilerden daha talihliydi fakat okyanuslardaki bütün gıda zincirleri çökmüştü.
Fosil verileri, asteroit çarptığında şimal yarıkürede canlıların büyüme sezonunde olmismiğı kış sezoni başlismiğından, Avrupa ve şimal Amerika’da yıkıcı tesirlerin daha az olduğunu gösteriyor.

fakat en çok tesirlenen bölgelerde bile kısa müddet sonra hayat tekrar başlismi. ama ekosistemlerin tekrar oluşması yüzlerce, hatta binlerce sene aldı. Araştırmacılar, okyanuslarda organik maddelerin normal seviyeye ulaşması için üç milyon sene geçmesi gerektiğini söylüyor.

Memelilere fırsat

Dinozorların ortadan kalkması yeni canlılara fırsat yarattı, memelilerin yaygınlaşmasını sağlismi.

Kraterden alınan misal ler incelenerek Alemya o büyüklükte asteroit çarpmasının ne cins tesirler doğurduğu, iklim üzerindeki tesirleri ve hayatın tekrar nasıl doğduğu daha teferruatlı saptanabilecek. Bazı cinslerin ve organizmaların ortadan kalkmasının diğerleri açısından nasıl fırsata dönüştüğü anlaşılabilecek.66 milyon sene evvel Alemya bir asteroit düşüp o yıkımı yaratmasaydı evrim çok değişik gelişebilir, insan ortaya çıkmayabilirdi.

Oluşumundan 3,9 milyar sene evvel sine kadar Alem 4 bir profilden asteroit yağmuruna tutulmuştu.

Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?Dinozorları yok etti, insana nasıl yaradı?

Bazı ilim insanları bu sayede Alemda yeraltı sıcak su kaynaklarının oluştuğuna ve ilk canlı organizmaların bu ortamda meydana geldiğine inanıyor.

loading...

Yorumunuzu Bırakın