2001 Ekonomik Krizinin 5 Nedeni ve Sonuçları

Türkiye tarihine siyah Çarşamba olarak da geçen 2001 ekonomik krizinin tüm sebep leri ve sonuçları.

Türkiye'de yaşanan 2001 ekonomik krizi sebep leri ve sonuçları. Görsel: Ajanslar.

2001 ekonomik krizi ya da siyah Çarşamba olarak da bilinen Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en büyük ekonomik krizi ülkede binlerce iş yerinin kapanmasına, binlerce kişinin işsiz kalmasına ve orta vadede ülke vaziyetunun çok boyutta değişmesiyle sonuçlanmıştı.

politik istikrarsızlık, yüksek ürem oranları, yurtiçi kapital çıkışı başta olmak üzere 1998 Rusya krizi ve 1999 yılında yaşanan Marmara Depremi 2001 krizinin sebep lerindendir.

Beş madde vaziyetinde 2001 krizinin sebep leri ve sonuçları.

1. politik kriz

O dönemde yaşanan politik istikrarsızlık 2001 krizinin en büyük sebep lerindendir. Özellikle Şubat 2001’de milli Güvenlik Kurulu toplantısında dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’e anayasa kitapçığı fırlatması ve daha sonra Başbakan yardımcısı Hüsamettin Özkan’ın anayasa kitapçığını bu defa Cumhurbaşkanı Sezer’e aynı karşılıkla fırlatması, aylar öncesinden sinyal vermeye başlayan krizi tetiklemiştir.

Olaylar nasıl gelişti? – “O Anayasa’yı bir de biz görelim”

milli Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısında dönemin Başbakanı Bülent Ecevit ile dönemin Cumhurbaşkanı Sezer arasında yaşanan gerginlik yerini bir süre sonra karşılıklı söz düellosuna bırakmıştı. Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in talimatıyla Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu inceliyordu. Ecevit’in yapılan bu çalışmalardan rahatsızlığını dile getirmesi üzerine Sezer, anayasadan doğan hakkını kullandığını anlatım ederek, Ecevit’i yasaları bilmemekle eleştirmişti. Tartışmaya dahil olan Başbakan yardımcısı Hüsamettin Özkan’ın Sezer’e “O Anayasa’yı bir de biz görelim” demesi üzerine Cumhurbaşkanı Sezer, anayasa kitapçığını Ecevit ve Özkan’ın masasına fırlatmış, Özkan da aynı üslup ve karşılıkla bu defa anayasa kitapçığını Sezer’e fırlatmıştı.

politik krizin sonucu:

Piyasalar yaşanan bu politik gerginliğin ardından tabiri caizse ülke ekonomisi altüst oldu. Borsa yüzde 15 gibi tarihi bir düşüş yaşadı. 25 Şubat 2001’de gecelik ürem yüzde 7500‘e kadar çıktı. vaziyetk bankaları büyük açıklar verirken, piyasa denetim edilemez bir vaziyet aldı. Bunun üzerine dönemin hükümeti piyasaları denetim altına alabilmek için dalgalı kur sistemine geçti. Bu kararın ardından ABD doları 695 bin liradan 900 bin liraya yükseldi. Vatandaşı vuran kriz aynı vakitte yatırımcıları da vurmaya başladı. Tüm bunların neticesinde ülkede kapital çıkışı hızlandı.

iki Yurtiçi kapital çıkışı

Yurtiçi kapital çıkışı da krizin diğer bir sebep ini oluşturdu. Piyasanın denetim edilememesi yatırımcılarda güven kaybı ve panik oluşturdu. Kasım 2000 ile Eylül 2001 geçmişleri arasında ülkeden ciddi kapital çıkışları oldu.

2001 Ekonomik Krizinin 5 Nedeni ve Sonuçları2001 Ekonomik Krizinin 5 Nedeni ve Sonuçları
Kaynak: The Making of The Turkish Financial Crisis, World Development

Sermaye çıkışı sonucu:

Yatırımcıların paniklemesi ve güven kaybı yaşaması sebep iyle yurtiçinde hızlanan ve ciddi oranda artan kapital çıkışı Türkiye genelinde bütçe açıklarının finanse edilememesi ve şirketlerin batmasıyla sonuçlandı.

3. Şirketlerin batması

Bütçe açıklarının finanse edilememesi ve reel sektörde ciddi düzeyde şirketlerin batması aynı vakitte ülkede milyonlarca kişinin işsiz kalmasına da sebep olmuştu. İşsizliğin tavan yaptığı ekonomide esnaflar kepenk kapatarak protestolar yapmaya başlamıştı.

Akıllarda kalan bu protestolardan en önemlisi hatta krizin simgesi, bir esnafın dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’e yazarkasa fırlatmasıydı.

2001 Ekonomik Krizinin 5 Nedeni ve Sonuçları2001 Ekonomik Krizinin 5 Nedeni ve Sonuçları
Bülent Ecevit’e esnaftan yazarkasa protestosu, 2001.

Şirketlerin batmasının sonucu:

Ocak ve Eylül aylarında 14540 şirketin batması ve işsizliğin artması ev vaziyetkını darboğaza sokmuştu. Ülke genelinde azalan tüketim harcamaları şirketlerin üretimlerini ve personel sayılarını azaltmasına sebep olurken bu vaziyet işsizliği daha da artırmıştı.

dört Yükselen ürem oranları

politik istikrarsızlık, yatırımcıların paniğe kapılması ve kapital çıkışının ardından yükselen ürem oranları da krizin sebep leri arasındadır.

Yükselen ürem oranları sonucu:

Bankacılık sisteminin kredileri fonlayamaması, yüksek ürem oranlarıyla sebep iyle tahvillere yatırım yapmayı yeğleme etmesi ve Merdefa Bankası’nın yüksek üremler sebep iyle bütçe açıklarını finanse edememesi yükselen üremin sonuçlarındandır.

5. 1998 Rusya Krizi ve 1999 Marmara Depremi

Kısmen Doğu Asya krizi ve 1998 Rusya krizi de yükselen ekonomilere kapital akımlarının daralmasına sebep olduğu için ülke ekonomisini etkilemişti. Diğer profilden daha da önemli olan 1999 Marmara Depremi de ekonomiyi menfi etkilemiştir.

1998 Rusya Krizi ve 1999 Marmara Depremi Sonuçları:

Doğu Asya krizi ülke ekonomisini çok fazla etkilemese de 1998’de Rusya’da yaşanan kriz Türk ekonomisini menfi etkilemiştir. Bu tarihlerde net kapital akımının negatif seyir izlemesi ve iç borçlanma üremlerinin yükselmesiyle, maliye politikasının sıkılaştırılması büyüme hızının düşmesine sebep olmuştur. 1999 Marmara Depremi’de dış kaynak kullanımının artışı ve ekonominin küçülmesiyle sonuçlanmıştır.


loading...

Yorumunuzu Bırakın